Vorige week werd er in "De Tafel van Gert" een mogelijke maatregel besproken over de vraag of de overheid in vuilniszakken mag kijken en kan controleren of we ons afval correct sorteren.
De reacties waren verdeeld (31% was voor, 61% tegen). Aan tafel ontstond een discussie, en het publiek was ook opmerkelijk verdeeld in hun stemgedrag: sommigen vonden dit logisch, terwijl anderen vooral privacyrisico's zagen.
Ik begrijp die bezorgdheid. Maar misschien stellen we ons niet de juiste vraag? De vraag is niet of we mensen willen controleren. De vraag is hoe wij, als samenleving, omgaan met een afvalprobleem dat ons allemaal geld kost.
De top van Europa, maar...
Vandaag behoort Vlaanderen tot de Europese koplopers in afvalinzameling en recyclage. Toch produceren we nog steeds ongeveer 125 kilogram restafval per inwoner per jaar. Dat is 860 miljoen kilogram per jaar dat niet als grondstof wordt hergebruikt, maar grotendeels in de verbrandingsoven verdwijnt. Dit ondanks het feit dat organisch afval kan worden vergist tot biogas, plastic verpakkingen kunnen worden gerecycled tot nieuwe grondstoffen, metalen bijna onbeperkt kunnen worden gerecycled, en papier en karton meerdere keren kunnen worden herverwerkt.
Veel van die waardevolle materialen belanden momenteel dus gewoon in het restafval en verhogen de kosten voor de samenleving. Dat is niet alleen een gemiste kans voor het milieu, maar ook voor onze economie.
Nog belangrijker
Daarnaast is er een nog belangrijker aspect: veiligheid. Batterijen, gasflessen, brandblussers of lachgasflessen horen niet bij het restafval. Toch belanden ze daar regelmatig, wat resulteert in explosies, branden, beschadigde faciliteiten en gevaarlijke situaties voor afvalverzamelaars en verwerkingsbedrijven. Deze kosten worden momenteel ook door de samenleving als geheel gedragen.
En we mogen hier eerlijk over zijn: wie structureel vervuilt of gevaarlijke materialen verkeerd aanbiedt, veroorzaakt extra kosten voor iedereen die wel correct sorteert. Het principe dat de grootste vervuiler meer betaalt, vinden we in veel andere domeinen vanzelfsprekend. Waarom zou het met afval anders zijn?
Niet over controle
Tegelijkertijd geloof ik niet dat de oplossing alleen ligt in meer controles of meer handhaving. Technologie kan hier een veel slimmere rol spelen. Bij Rematics ontwikkelen we AI-technologie die afvalstromen tijdens de inzameling analyseert. Niet om mensen te bespioneren, maar om objectieve inzichten te creëren. Waar komen verontreinigingen voor? Welke afvalstromen worden verkeerd afgevoerd? Waar zijn de veiligheidsrisico's?
In een pilotproject met een ondergrondse afvalcontainer hebben we geobserveerd hoe technologie het gedrag positief kan beïnvloeden. Met behulp van slimme camera's konden niet-conformiteiten objectief worden geïdentificeerd. Bewoners werden aangesproken over verkeerd sorteergedrag, waarna het aantal gevallen van verontreiniging drastisch daalde.
Niet door te straffen. Maar door inzicht te creëren. Want uiteindelijk wil de meeste mensen wel correct sorteren. Vaak is er gewoon een gebrek aan bewustzijn.
De toekomst van afvalbeheer gaat daarom niet over controle. Het gaat over data, objectieve inzichten en gerichte acties. Want hoe beter we sorteren, hoe meer waardevolle materialen we kunnen terugwinnen, hoe veiliger onze afvalketen wordt, en hoe lager de maatschappelijke kosten.
En dat lijkt me een discussie die minstens zo belangrijk is als de vraag of iemand ooit mag kijken in een vuilniszak.
Bram Peetermans
CEO Rematics